donderdag 11 februari 2010 00:01
OOSTERBEEK - Nog steeds kun je bij de Stichting A.C. van Deventer terecht als het gaat om steun. Om een financiële bijdrage voor plannen die te maken hebben met welzijn, historie, landschap, cultuur, onderwijs en gezondheidszorg. 'Voor zover reguliere overheidsfinanciering hierin te kort schiet' is de formulering in de statuten van 2001. Want toen ging het roer officieel om in 2001. De 88 arbeiderswoningen die vanaf de oprichtingsdatum 11 februari 1910 door de stichting werden gebouwd waren vrijwel allemaal verkocht. Van de opbrengst kon de stichting nu als 'goede doelen stichting' verder, want woningen bouwen en beheren, nee, die tijd was echt voorbij.

door Hanneke Oberink

Vanaf 1984 was de Stichting Bouwmaatschappij A.C. van Deventer tot 2001 trouwens al bezig schenkingen te doen aan allerlei sociaal-maatschappelijke projecten. Het was een opmaat naar een veranderende doelstelling. Forse giften gingen naar de Bernulphus, de NH kerk Heelsum en de Pietersberg. Ze deed haar naam als 'bouwmaatschappij' wel eer aan, want deze gebouwen kregen een aardig bedrag in vergelijking met andere projecten. Een lange lijst van activiteiten leert dat natuurbeheer, het Airborne museum, streekhistorische boekwerken, oorlogsgraven, scouting, vakantie Poolse weeskinderen, buurtprojecten, zelfs biotoopverbetering, ouderenzorg, ontwikkelingshulp en muziek allemaal konden rekenen op een bijdrage van deze rijke stichting.
Rijk ja, want het vermogen zelf wordt niet gebruikt, alleen het rendement. En als je rekent dat jaarlijks ongeveer 50.000 euro's zijn te verdelen, dan kun je met de huidige rentestand en gegevens van de obligatie- en aandelenmarkt wel uitrekenen hoe kapitaalkrachtig de stichting nog steeds is. ,,We hebben natuurlijk ook de crisis van dit moment gevoeld", legt bestuurssecretaris Joris Zeeman uit. Maar hij voegt eraan toe dat er nog genoeg te verdelen overblijft.

Arm en hulpbehoevend
Waarom en door wie werd er in 1910 zo'n Bouwmaatschappij opgericht? Door de industrialisatie vanaf het midden van de 19e eeuw, kwamen steeds meer mensen van het platteland naar de steden om werk te zoeken. Maar woningen waren er niet. Wel kamertjes, waar hele gezinnen in moesten wonen, koken en slapen. Oude en slecht geventileerde panden zorgden voor onhygiënische toestanden. Er waren veel besmettelijke ziekten. Kindersterfte was hoog. De bourgeoisie en werkgevers wilden daar best wat aan doen, want het was ook in hun belang dat hun werknemers gezond waren. Pas sinds de Woningwet van 1902 kon er vaart gemaakt worden met de verbeterde huisvesting voor arbeiders.
Ook in Oosterbeek en de omliggende dorpen kwamen toen initiatieven van de grond om gezonde woningen te bouwen voor de minst draagkrachtigen. En vanuit de gegoede burgers, die ook grote schenkingen deden om de bouw van deze woningen te realiseren, ontstond onder anderen de Stichting Bouwmaatschappij A.C. van Deventer in 1910.

Rijk en nobel
In de negentiende eeuw kwamen in onze omgeving veel nieuwe inwoners zich hier vestigen. Vooral welgestelde ondernemers uit het westen van het land, die aanvankelijk zomerhuizen bouwden, maar die geleidelijk voor permanente bewoning bestemden. Een beetje legalisering van recreatiewoningen avant la lettre. Denk maar niet dat iemand daar toen moeite mee had. In ieder geval de bestuurlijke notabelen van deze dorpen niet, want tja, het waren hun vrinden vaak. Via de Maatschappij tot Nut van 't Algemeen signaleerden de heren de belabberde situatie van de minstbedeelden. De grote gezinnen van de werknemers en hun armzalige huisvesting. Met zijn achten in een een- of tweekamerwoning met een lekkend dak en weinig licht. Ze zagen elkaar ook in de Heerensociëteit, de notabelen, aan de Utrechtseweg. Daar kwamen de gemeentesecretaris Loopuijt, geneesheer-directeur Reuvens, advocaat Van Oosten Slingeland en de jurist Scheidius.

Ook de heer A.C. van Deventer frequenteerde deze sociëteit. In 1905 was hij in Oosterbeek komen wonen en kennelijk viel hij in de smaak bij de vooral uit liberalen bestaande kiesvereniging 'Burgerplicht en Gemeentebelang' die hem als kandidaat voordroegen voor de gemeenteraad. In een advertentie in de Oosterbeeksche Courant van 24 april 1909 werd de heer Van Deventer als volgt omschreven:
,,A.C. van Deventer, Rijksontvanger, een hoogst bekwaam degelijk man, oud-lid van de gemeenteraden van Geldermalsen en Doesburg. Als penningmeester van de Mij tot Nut van 't Algemeen, voorzitter van de Huisvlijtschool, bestuurslid van de commissie voor Werkverschaffing, secretaris van de Bond van Staatspensionering enz. Heeft de heer Van Deventer reeds getoond een warm hart te bezitten voor de lagere volksklasse en daarvoor gaarne zijne gaven en krachten beschikbaar stelt. De heer Van Deventer is bovendien een man, bedeeld met frisse en gezonde denkbeelden, voor een vertegenwoordiger onzer belangen een eerste vereiste, tenminste indien men een vooruitgaande gemeente als Renkum tot voortdurende, vermeerderden bloei wil brengen".
Vrijzinnige kiezers, stemt dinsdag 27 april a.s. eensgezind op de heer A.C. van Deventer, luidde de oproep in de krant.
De advertentie kwam dan wel van het bestuur van de Kiesvereniging 'Burgerplicht en Gemeentebelang afdeling Oosterbeek, maar werd mede ondertekend door de Socialistische Democratische Arbeiders Partij afdeling Oosterbeek. Kennelijk was A.C. van Deventer ook geliefd bij de Arbeiderspartij. En vanwege deze populariteit zal ook de Van Deventerweg in Oosterbeek naar hem zijn vernoemd nemen we dan maar aan. Aan deze weg werden een flink aantal woningen gebouwd door de stichting A.C. van Deventer.
Verder weten we weinig over hem laat Zeeman spijtig weten. Waarschijnlijk, zegt hij, is A.C. van Deventer kort daarop op 48-jarige leeftijd plotseling overleden. Omdat alle bevolkingspapieren in de oorlog, samen met het hele gemeentehuis op park Bato's Wijk in de vlammen opging lijkt A.C. van Deventer onvindbaar geworden, zelfs zijn graf. Maar het was wel deze Van Deventer, die als eerste voorstelde om de slechte huisvesting voor arbeiders aan te pakken. Om een stichting in het leven te roepen die 'bewogen was door de woningtoestand der arbeidende klasse'. De andere initiatiefnemers hebben waarschijnlijk vanuit dit respect zijn naam gegeven aan de 'Bouwmaatschppij A.C. van Deventer, die op 11 februari 1910 werd opgericht en 11 februari 2010 jarig is. Een opmerkelijke 100-jarige.

Varkenskot-luxe
Nadat in 1902 de nationale Woningwet dus in werking trad, die het accent legde op verbetering van de huisvesting voor arbeiders en minderbedeelden, kon ook de stichting A.C. van Deventer aan de slag.
De eerste woningen verrijzen in 1910 aan de Grintweg in Oosterbeek.
Ze hebben een voor- en achterkamer, die als slaapkamer en woonkamer kunnen worden gebruikt. En vooral is het van belang dat er geen alkoven of bedsteden meer in zijn aangebracht, omdat juist dit soort slaapgelegenheden behoorlijk ongezond waren gebleken. Opvallend was ook de grote lap grond bij de huizen. De mensen konden hun eigen groenten verbouwen en in de stenen schuur kon een varkenskot met voederbak komen. Zo kon men van een karig loon toch gezond leven, was de achterliggende gedachte. En met een huurprijs van f 2,50 per week, inclusief waterverbruik mocht je als bewoner niet mopperen.

Toen en nu
Nog steeds speelt de stichting een belangrijke rol in onze gemeente.
Het zijn niet meer de 'kwetsbaren' die geholpen moeten worden. Tegenwoordig gaat het om sociaal-culturele zaken. Kort samengevat zou je kunnen zeggen dat de Stichting A.C. van Deventer de levensvreugde en kennisverspreiding van mensen verhoogt via projecten, waaraan de stichting dus geldelijke steun verleent. Goede doelen dus.

De hele geschiedenis van de Bouwmaatschappij A.C. van Deventer Stichting voor Volkshuisvesting te Oosterbeek 1910 – 2000 is te lezen in de uitgave getiteld 'Onder de Pannen', geschreven door historica Annemiek van Spaendonck-van der Veen.
ISBN/EAN 978-90-811054-3-9